اعراب‌گذاری قرآن

  در ابتدا خط قرآن، هیچ گونه علامتی نداشت، علت آن عدم وجود علایم در دو خط سریانی و نبطی بود که خط کوفی و نسخ، از آن دو منشعب شده بودند، همین امر باعث بروز اختلاف قرائت در میان مسلمانان گردید به عنوان مثال کلمه‌ای مثل «تَتلوا» ممکن بود به صورت‌های مختلف نظیر «یتلوا» «تتلوا» و «نبلوا» خوانده شود.

  عرب با ذوق فطری خود و با اتکاء به حافظه قوی، نخست آیات قرآن را، گرچه علایقی نداشتند به طور صحیح قرائت می‌نمود، اما بعد از فتوحات که قلمرو و حکومت اسلامی گسترش پیدا کرد و قدرت اسلام به دو امپراطوری ایران و روم کشیده شد و بسیاری از غیر عرب زبانان به اسلام رو آوردند، زبان عربی در اثر اختلاط با زبانهای دیگر خلوص و فصاحت خویش را از دست داد به گونه‌ای که دیگر، ذوق فطری و خالص عربی، که آنها را از هر گونه حرکت و اعرابی، بی‌نیاز می‌ساخت وجود نداشت.[1]

 

اولین اعراب گذار

  عموماً این اقدام را برای اولین بار به «ابوالاسود دوئلی» نسبت داده‌اند او شاعر و تابعی مشهور است که بیشتر از او به عنوان صحابی امام علی (ع) و واضع علم نحو نام برده‌اند.

  او خواست کتابی به وجود آورد تا کجی‌های مردم را درست نماید، ابوالاسود گفت بهتر است از اعراب قرآن شروع کنم، یک نفر را خواست و قرآنی به او داد و رنگی برخلاف رنگ متن انتخاب کرد، به آن کسی که قرآن در دست داشت گفت هرگاه دهانم را باز کردم نقطه‌ای بالای آن حرف بگذار و اگر دهانم را پائین آوردم نقطه‌ای را زیر حرف بگذار و اگر دهانم را جمع کردم نقطه را در جلو حرف بگذار، اگر یکی از این حرکات را با غنه و تنوین ادا کردم دو نقطه بگذار این چنین کرد تا مصحف به پایان رسید.[2]

 

اعجام قرآن

واژه «عجمه» در لغت عرب به معنای ابهام و گنگ است به همین جهت عرب لغت غیر فصیح را «اعجم» تعبیر می‌کند و اعجام به معنای رفع ابهام از چیز مبهم است. گفتیم مشکل فقدان علایم اعرابی قرآن به دست ابوالاسود حل گردید ولی هنوز یک مشکل مهم دیگر باقی بود و آن عدم تشخیص حروف معجمه (نقطه‌دار) از مهمله (حروف بی‌نقطه) به خاطر عدم نشانه‌گذاری در رسم الخط آن روز بود. مثل حروف مشابه با هم مانند ب – ت – ث و یا د- ذ.

  دانشمندان علوم قرآنی نوشته‌اند که عبدالملک، حجاج بن یوسف ثقفی در زمان خلافت زمانی که فرماندار عراق بود، از نویسندگان خواست که برای حروف متشابه نشانه‌هایی وضع کنند. «یحیی بن یعمر عدوانی» قاضی خراسان و «نضربن عاصم لیثی» که هر دو از شاگردان «ابوالاسود» بودند در ادامه کار استاد خود به اعجام و نقطه‌گذاری حروف متشابه قرآن دست زدند. اعراب‌گذاری ابوالاسود که به صورت نقطه‌گذاری بود پس از چندی توسط «خلیل بن احمد خواهیدی» (م 175ق) انجام شد و فتحه و کسره و ضمه و نیز تنوین به نشانه‌هایی از حروف کوچک ـَــــِـ ُ و ــًــــٍـ تبدیل شدند.[3]

 

سهم ایرانیان

  جالب توجه است که ایرانیان نیز در نهضت آسان‌تر ساختن قرائت قرآن سهم به سزایی داشته‌اند از قدمای سرشناس می‌توان نام «یزید فارسی» و به دنبال آن از «خلیل بن احمد» دانشمند بصری که اصالتاً ایرانی است نام برد و ضبط حرکات و کلمات به این روش امروزی یادگار اوست.[4]

 

[1] .درسنامه علوم قرآنی، حسین جوان آراسته، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ سوم، سال 1378، ص 217.

[2] . علوم قرآن و فهرست منابع، دکتر سید عبدالوهاب طالقانی، انتشارات دارالقرآن الکریم، چاپ اول، سال 1361، ج 1، ص 207.

[3] . درسنامه علوم قرآنی، حسین جوان آراسته، انتشارات دفتر  تبلیغات اسلامی، چاپ سوم، سال 1378، ص 321.

[4] . تاریخ قرآن، دکتر محمود رامیار، انتشارات سپهد تهران، چاپ دوم، سال 1362، ص 37.

/ 6 نظر / 43 بازدید
ali

خروج از جسم مهیج ترین و حیرت آورترین اتفاقی ست که می توان تجربه اش کرد. بیایید تجربه مان را در اختیار دیگران هم قرار دهیم. در میان جمع همدلان یاد بگیریم و یاد دهیم. به همین منظور انجمن متافیزیک و واقعیت دوم افتتاح شد. از همه عزیزانی که تجربیات تئوری یا عملی در زمینه برون فکنی و موضوعات مرتبط با آن دارند دعوت می کنیم دانسته های عملی و نظری خود را با سایر علاقمندان به اشتراک بگذارند. forum.khaab.info

موسسه فرهنگی ستام

با سلام خدمت دوست عزیزم وبلاگ بسیار خوبی داری و ممنون از این که ضرورت کار در فضای مجازی رو متوجه شدی . ما یه سایت مناسبتی بروز داریم که البته برای خود امام زمان عج و ما فقط وسیله ایم ما هر چه داریم از ایشونه. اللهم عجل لولیک الفرج

حسن قاسمی سیانی

سیان پارسیان

سمیرا

سلام خوشحال میشم با وبلاگم سری بزنید

احمد

سلام مطلب خوبی بود استفاده کردم

سلام خیلی وبلاگ قرانی پربار و عالی دارین واقعا لذت بردم آفرین ن ن ن از این به بعد از طرفدارانتونم ولی میدونی که با یک هزینه کم میتونی هم بازید خیلی بالایی داشته باشی به این شماره که میگم حتما زنگ بزن شرکت طراحی سایت هستن ولی خیلی قیمتاشون منصفانست تازه تا 14خرداد هم اگه باهشون تماس می گرفتی 20 درصد تخفیف می داد اما شاید الانم زنگ بزنی و بگی میخواستی زودتر زنگ بزنی ولی نشده هم تخفیف بده چندتا از آشناهامون براشون سایت زده و همه راضین رتبه سایت هاش تو گوگل همه بالا میرن 09190537380 اینم آدرس سایت شرکت varnawd.com برو نمونه کاراشو ببین عالیه